به گزارشافکارنیوز،اگر گذرتان به بیمارستان افتاده باشد و عمل جراحی انجام داده باشید، احتمالا با این جملات آشنا هستید؛ جملاتی که شما با خواندن و امضا کردن آنها، حق اعتراض و شکایت را از خود سلب می کنید.

این «بری الذمه» و «بری الدیه» ای که در فرم رضایت نامه ها و برائت نامه های پزشکی می آید، به این معنی است که در صورت هرگونه عارضه ای پس از عمل جراحی، پزشک هیچ مسئولیتی به عهده ندارد و دیه ای هم بابت عوارض عمل جراحی پرداخت نخواهد کرد.

شاید با خودتان فکر کنید راه حل این مشکل، ساده است و اصلا بیمار یا خانواده اش نباید این فرم های رضایت نامه را پر کنند؛ اما وقتی بیمار در شرایط وخیم به یک مرکز درمانی مراجعه می کند، بیمار و خانواده اش حاضرند برای درمان سریع تر، هر فرمی را امضا کنند و چه بسا حتی متن رضایت نامه پزشکی را نخوانند و فورا آن را امضا کنند.

اما همین فرم های بظاهر اداری و وقت پرکن، خیلی اوقات خودش به مصیبتی بزرگ برای بیمار تبدیل می شود.

یکی از شهروندان که همسرش در یکی از بیمارستان های خصوصی تهران، عمل سزارین انجام داده است، در گفت وگو با جام جم گلایه می کند که همسرم پس از عمل سزارین، دچار عفونت بیمارستانی شده، اما حالا که شکایت کرده ایم، معاون درمان این بیمارستان بصراحت می گوید شما فرم رضایت نامه را امضا کرده اید و بنابراین هیچ شکایتی قابل قبول نیست.

نمونه این خطاهای پزشکی، کم نیست. حتی گاهی این خطاها به حدی واضح و بزرگ است که مسیر زندگی بیمار را کاملا عوض می کند.

مثلا همین روز قبل در خبرها داشتیم خانمی که برای سقط قانونی جنین به یکی از مراکز درمانی شهر چابهار مراجعه کرده بود، رحمش بر اثر قصور پزشکی از بدنش خارج شده بود؛ اما پزشک برای این خطای فاحش، فقط سه ماه از ادامه کار تعلیق شد.

در اغلب این موارد نیز قبل از وقوع چنین خطاهای پزشکی، رضایت نامه از بیمار می گیرند تا بیمار نتواند شکایتی داشته باشد. در این رضایت هم فقط نام پزشک نمی آید، بلکه در آن قید می شود کادر درمان و خود بیمارستان از هرگونه عواقب پس از عمل جراحی، مصون خواهد بود.

تحت هر شرایطی می توان شکایت کرد


از نگاه بسیاری از پزشکان و کادر درمان، چون فرآیند درمانی فعالیتی پراسترس است که با جان بیمار سر و کار دارد، بنابراین نیاز است که پزشک، امنیت خاطر داشته باشد و با آرامش به کارش ادامه دهد. به همین منظور نیز فرم رضایت نامه و برائت نامه تدوین می شود تا کادر درمان با خیال راحت تری، عمل جراحی را انجام دهند.

اما باید در نظر داشت که همه مشاغل به نوعی استرس خاص خود را دارند و نمی توان به دلیل حساسیت یک شغل، همه عواقب و عوارض احتمالی آن بر جان مردم را هم نادیده بگیریم. به تعبیر دیگر، گرچه پزشکی حرفه ارزشمند و مقدسی است، اما هیچ کدام از اینها دلیل نمی شود پزشک، پاسخگوی تجویزها و عمل هایش نباشد.

دکتر پدرام فدوی، متخصص سرطان در گفت وگو با جام جم توضیح می دهد که بر اساس قوانین نظام پزشکی، امضا کردن فرم برائت نامه یا رضایت نامه از سوی بیمار، به این معنی نیست که بیمار نمی تواند از پزشکش شکایت کند.

به گفته فدوی، مطابق قوانین اگر پزشک دچار تخلف یا قصوری شود و این تخلف هم به اثبات برسد، آن پزشک حتما باید مجازات شود؛ حتی اگر بیمار برای برائت پزشک امضا داده باشد. این متخصص تاکید دارد که بیمار تحت هر شرایطی، حق اعتراض دارد و اگر ده ها فرم برائت نامه هم از بیمار بگیرند، باز هم طبق قانون، بیمار می تواند از پزشکش شکایت کند.

رضایت نامه ربطی به تخلفات پزشکی ندارد


اگر بیمار تحت هر شرایطی می تواند از پزشکش شکایت کند، این سوال پیش می آید که اصلا چرا باید چنین فرمی را به دست بیمار بدهند؟ یعنی وقتی احتمال دارد پزشک یا کادر درمان از همین فرم، سوء استفاده کرده و حقوق بیمار را پایمال کنند، چرا نباید کلا این فرم ها حذف شود تا احتمال هرگونه سوء استفاده ای هم از بین برود؟

دکتر ابوالفضل امیری، کارشناس سازمان پزشکی قانونی در گفت وگو با جام جم توضیح می دهد که فرم رضایت نامه و برائت نامه از سوی وزارت بهداشت تدوین می شود و در همه مراکز درمانی دولتی یا خصوصی هم توزیع شده است.

این کارشناس تاکید دارد که فرم رضایت نامه فقط به این معنی است که بیمار با نفس یک فرآیند درمانی موافقت می کند و عواقب احتمالی آن را می پذیرد؛ اما این حرف به این معنی نیست که قصور پزشکی زیرسایه این رضایت نامه ها برود.

امیری برای روشن تر شدن این موضوع توضیح می دهد که فرض کنید برای نجات جان یک بیمار، قرار باشد پزشک یک تومور از سر بیمار بردارد، اما بعد از عمل، احتمال زیادی هم وجود داشته باشد که حس شنوایی یا بویایی بیمار از بین برود.

در این حالت، فرم رضایت نامه را به بیمار می دهند و به او می گویند برای نجات جانت، تومور ازبدنت خارج می شود، ولی حس شنوایی ات از بین خواهد رفت.

حالا در این شرایط، بیمار مختار است فرم رضایت نامه عمل جراحی را امضا کند یا نه؟ البته حتی در این شرایط هم قصور پزشکی، قابل پیگیری است. درواقع، رضایت نامه به معنی پذیرش عمل جراحی و برائت نامه به معنی مبرا بودن پزشک از عوارض احتمالی پس از عمل است تا بیمار با علم و آگاهی نسبت به عوارض پس از عمل، حاضر به درمان باشد.

به گفته امیری، در گرفتن رضایت نامه، فرض را بر این می گیریم که اگر همه فرآیندهای درمانی با دقت و استاندارد کامل اجرا شود، ولی عوارض ناخواسته عمل بروز پیدا کند، در این شرایط پزشک مسئولیتی بابت آن عوارض ندارد؛ اما اگر در حین همین عمل هم دچار قصور شود، باید بابت این قصور پزشکی پاسخگو باشد.

امیری تاکید دارد که در بیمارستان های خارج از کشور هم این رضایت نامه را از بیمار می گیرند تا بعدها بیمار مدعی نشود چرا مثلا قبل از عمل به او اطلاع نداده اند که قرار است پایش قطع شود، اما نه در این کشورها و نه در کشور ما، این رضایت نامه ها به معنی نادیده گرفتن خطای پزشکی نیست.

رضایت نامه در صورت قصور پزشکی، اعتبار ندارد


دکتر علی اکبر جعفریان، مسئول بازرسی دانشگاه علوم پزشکی ایران هم تاکید می کند هم از نظر فقهی و هم از نظر قانونی، رضایت نامه و برائت نامه به معنی نفی خطاهای پزشکی نیست.

جعفریان خاطرنشان می کند این اتفاق، فقط برای عمل های جراحی نیست، بلکه برای هر فرآیند درمانی و حتی برای تجویز دارو هم مصداق دارد.

یعنی اگر پزشک چه به صورت شفاهی و چه به صورت کتبی از بیمار رضایت نامه بگیرد، رضایت نامه او به این معنی نیست که از مسئولیتش شانه خالی کند.

به گفته جعفریان، در مراجعه های سرپایی و ویزیت پزشکان هم باید رضایت نامه گرفته شود، اما چون بیمار با اراده خودش به مطب پزشک مراجعه می کند، دیگر این رضایت نامه را نمی گیرند؛ اما برای عمل های جراحی، این رضایت نامه را می گیرند تا بیمار با علم به عوارض عمل، راضی به درمان شود.

قصور پزشک را هم کارشناسان سازمان نظام پزشکی و سازمان پزشکی قانونی بررسی می کنند. یعنی اگر بیمار رضایت نامه را هم امضا کرده باشد، اما کارشناسان این دو سازمان پس از بررسی به قصور پزشک رای بدهند، در این صورت هیچ رضایت نامه ای اعتبار نخواهد داشت.

ضرورت رضایت نامه در موارد اورژانسی


هر پزشکی که تخلف پزشکی کند و تخلف پزشک هم به تائید کارشناسان مسئول برسد، باید بابت تخلفی که انجام داده، پاسخگو باشد و مجازات آن را تحمل کند.

گرفتن رضایت نامه و برائت نامه از بیمار هم هیچ منافاتی با مجازات پزشک متخلف ندارد. این رضایت نامه ها فقط به معنی موافقت با انجام عمل جراحی است؛ اما اگر در حین عمل، تخلفی از سوی پزشک صورت گیرد، این رضایت نامه به معنی نادیده گرفتن این تخلف نیست.

اگر هر پزشک یا کادر درمان یهم بخواهد با این رضایت نامه ها، از پذیرش تخلف و قصور خود خودداری کند، این کار از دید ما وجاهت قانونی ندارد و با پزشک متخلف برخورد خواهد شد.

گرفتن رضایت نامه برای انجام عمل های جراحی، ضروری است اما فقط در موارد اورژانسی و در مواردی که حیات بیمار بشدت تهدید می شود، پزشک وظیفه دارد بدون گرفتن رضایت نامه از بیمار یا خانواده اش، بیمار را مداوا کند.

در این شرایط، اگر پزشک فرآیند درمان را به گرفتن رضایت نامه از بیمار منوط کند و با این کارش در مداوای بیمار اورژانسی تاخیری به وجود بیاید، پزشک مرتکب تخلف شده، زیرا با این کار زندگی بیمار را تهدید کرده است.

اما به طور کلی، از منظر قانونی گرفتن رضایت نامه و برائت نامه در هر شرایط اورژانسی و غیراورژانسی به معنی نادیده گرفتن تخلف پزشکی و نادیده گرفتن مجازات پزشک متخلف نیست.