گروه مذهبی-در دو قسمت پیشین از مصاحبه با استاد احمدرضا اخوت، در مورد شخص و جایگاه حضرت صدیقه طاهره و نیز جایگاه ادعیه سخن به میان آمد تا مقدمه ­ای مناسب برای بررسی اجمالی کتاب صحیفه فاطمیه که مشتمل بر ادعیه، نمازها و خطبه فدکیه حضرت فاطمه سلام الله علیهااست، فراهم شود. این قسمت به عنوان آخرین بخش از مصاحبه استاد اخوت با افکارخبر در حقیقت نتیجه عملی و کاربردی از دو جلسه قبلی و  آموزش نوعی نگاه به دعا بوده است که در زندگی انسان می تواند جاری باشد و این مهم با استناد به مدد معرفی برخی ادعیه صحیفه فاطمیه  صورت گرفته است:

 

استاد بزرگوار، آیا نسبت علمی بین کتاب صحیفه فاطمیه که شامل مجموعه ادعیه، نمازهای حضرت زهرا سلام الله علیها است، با کتاب قرآن که به عنوان شاخص است، وجود دارد؟ و چگونه می توان این ارتباط را مورد توجه و ملاحظه قرار داد؟

بله، مواجه شدن با عناوین و محتوای ادعیه دریچه ­ای از سبک زندگی را به روی ما می­گشاید. با دنبال کردن دلالتهای مستقیم در عبارات دعا مشخص می­ شود که ادبیات و شاخصه ­های حضرت فاطمه سلام الله علیها در سبک زندگی، با مؤلفه ­هایی قرآنی که از زبان حضرت ابراهیم علیه السلام ذکر شده، مطابقت دارد. طبق آیه کریمه «قُل إِنَّصَلاتی‏ وَ نُسُکی‏ وَ مَحْیایَ وَ مَماتی‏ لِلَّهِ رَب بِالْعالَمینَ» (سوره مبارکه انعام، آیه162)، چهار مؤلفه ای تطبیقی عبارت است از؛ نماز، نسُک(مطلق عبادت و نیز اعمالی که به منظور تقرب الهی انجام می ­شود)، زندگی و نهایتاً مرگ. اکنون کلیدواژگانی داریم که نگاه ما را نسبت به متن ادعیه جهت می­دهد.

مؤلفه ­هایی که به نقل از قرآن و از زبان حضرت ابراهیم علیه السلام یاد کردید، انگیزه صادر شدنش همان سه قالب: توحید، مشاهده ی فقر و نیاز، و بیان وسائط هدایت و اسباب آن است؟

بله. به نکته خوبی اشاره کردید. مؤلفه ­های یاد شده در سبک زندگی از سه حیث در زندگی زهرای اطهر سلام الله علیها جلوه دارد.هر کدام از این سه مولفه کلید واژه ­های مخصوص خود را دارند. این کلید واژه ­ها بنای ادبیات حضرت زهرا سلام الله علیها را در دعاهایشان شکل می ­دهد.

1.زندگی­ خدا محور که دارای کلید واژه­های «تسبیح»، «تکبیر»، «تهلیل»، «حمد» است.

2. زندگی­ ولایت­مدارکه دارای کلید واژه­های «صلوات»، «سلام» و «شهادت» است.

3. زندگی عبودیت­منِشانه با کلید واژه­های «استغفار»، «استعاذه» و «سؤال».

ترکیب این سه رویکرد در زندگی با هر کدام از کلید­واژه­ها سبب می شود که توجه فرد فعال شده و از طریق ذکر انواع تسبیحات، حرزها، نمازها؛ به گذراندن امور روزانه و مشکلات و پیشامدهایش بپردازد. و این رویکردِ انقلابی در زندگی هر فرد، تنها از طریق تطابق مولفه های دعا و قرآن تحقق خواهد یافت.

صحیفه حضرت زهرا(س)

زمانی که به فهرست کتاب مراجعه می­شود، این مطالب در ظرف زمان و مکان مشاهده می­ شود، یعنی برای روزها و ساعت های مشخصی ادعیه معینی بیان شده است، می توانید در این رابطه توضیحاتی را بفرمایید؟

دعاهای حضرت زهرا سلام الله علیها را می­توان به دو دسته کلی امور روزانه و رخ­داد­ها یا اتفاقات زندگی تقسیم بندی کرد. ادعیه مربوط به امور روزانه شامل برنامه ­های روزانه، هفتگی، ماهانه و سالانه است. برنامه­ های روزانه را می­توان از خلال ادعیه مربوط به ساعات روز و تعقیبات نماز جستجو کرد. برنامه­ های هفتگی نیز از خلال ادعیه ایام هفته قابل استنباط است. در رخ­دادها و اتفاقات زندگی آنچه اهمیت دارد، نوع عکس­ العملی است که یک انسان موحد می­ تواند در شرایط مختلف مثل نگرانی­ها، غم و اندوه، تنگی رزق یا بیماری از خود بروز دهد. این دسته بندی مبانی ای را که در قبل از آن صحبت کردیم را به متن زندگی و بروزهایی قابل سنجش بسیار نزدیک می نماید.

با توجه به اینکه اساس گفتگو بر مطالعه علمی دعا و اثر گذاری تربیتی بر سبک زندگی انسان است، بفرمایید با توجه به مضامین کتاب صحیفه فاطمیه چگونه می­توان به برنامه­ های روزانه حضرت زهرا سلام الله علیها پی برد؟

توجه به ادعیه حضرت زهرا سلام الله علیها در تعقیبات نماز، اهمیت برخی موضوعات را در ساعات خاصی از برنامه روزانه نمایان می ­کند. آن­چنان­که هر زمان از شبانه روز به وجهی ایفای نقش می­کند، با این وصف، صبح با موضوع توحید پیوند مستقیم می­ یابد. ظهر ایستگاهی برای بازبینی و اصلاح توجه است. در نماز عصر تعقیبات به حیات طیبه میل پیدا می­کند. شهادت، عصاره می شود. عصر زمان گرفتن مزد است، مانند کارگری که در طول روز کار کرده است و در این زمان از خداوند مزد می ­خواهد. مغرب فرصتی است برای تمرکز و ایجاد جریان جدید در زندگی با پرداختن به تفصیل حمد و تهلیل و تسبیح، استجابت دعا، استعاذه، استغفار، التجاء و سلام. نهایتاً عشاء زمان به ودیعه گذاشتن دین، استغفارو گشایش در هدایت مردم بوده است. به عبارت دیگر عشا زمان تدبیر است.

در حقیقت حضرت زهرا سلام الله علیها با توجه به زمان نمازها روز خود را برنامه ­ریزی می­کردند. و این ساعات هر کدام اقتضاء و برنامه مربوط به خود را داشته است که به سرانجام می رسیده است.

 

 آیا از ادعیه ایام هفته نیز می­توان متوجه شد که حضرت زهرا سلام الله علیها هفته خود را چگونه برنامه ریزی می­کردند و در هر روز به چه کاری اشتغال داشتند؟ یا تمرکزشان در هر روز مخصوص چه اموری بوده است؟

خوشبختانه با نگاه علمی به ادعیه ­ی ایشان نوعی تخمین در این خصوص، نیز ممکن و میسّر است. با توجه به ادعیه حضرت زهرا سلام الله علیها درایام هفته، می­توان یک موضوع و مفهوم مشخص را به هرکدام از روزها اختصاص داد. ؛ بنابراین با این نگاه می­توان هر کدام از روزهای هفته را از نگاه ادعیه این گونه تقسیم بندی کرد:

شنبه روز رزق و ارتباط با خزائن رحمت است.

یکشنبه روز انابه، توکل و تضرع، توجه به خود و نیروهای خود است، روز تقویت توجه است.

دوشنبه روز تقویت عبادت و بصیرت کتاب و فهم حکم است. روز علم است.

سه­شنبه، توفیق اعمالصالح و صواب فعال (بهره از ارتباط با مردم) محوریت روز قرار داده شده است. در واقع سه­شنبه روز ارتباط با مردم است.

چهارشنبه برای ارزیابی و بازیابی و حسابرسی ، حراست و حفظ است. روز جبران و پوشاندن کاستی ها است.

پنج­شنبه روز عمل براساس حبّ رضایت و همچنین ذکر، شکر و طاعت است.

جمعه روز قرب العباد، روز ملاقات پروردگار است. سیدالایام است. و روز عید است به این دلیل که بنده با خدا ملاقات می­کند.

هر یک از این روزها با مقصد کلی ای که به انسان می دهد، جهت اصلی برنامه های آن روز را برای شان مشخص کرده و برنامه ریزیی را بلحاظ محتوایی و اجرایی به سرعت ارتقا خواهد داد.

مسائلی که فرمودید در باب برنامه های روزانه بود، بخش پیش­آمدها، رخ­دادها و اتفاقات محاسبه نشده در زندگی ایشان را چگونه می توان ساماندهی شده بررسی نمود؟

 عکس­العمل­ های حضرت زهرا سلام الله علیها نسبت به پیش­آمدها از مفاهیم ادعیه شریف ایشان قابل پیگیری و جمع ­بندی است. به نظر می­رسد شرایط به دست آمده در این ساحت از نظر ایشان جهت آموزش معارف توحیدی بسیار مغتنم بوده است.

در واقع ایشان بنای مواجهات در رخ­دادها و برخوردشان با اتفاقات زندگی شان  بر یک سه ضلعی استوار است. رئوس این سه ضلعی عبارت است از؛

  • علم به نیاز
  •  توسل به اسم
  • اتصال و ارتباط

چون نوعاً دعاهایی که برای رفع مشکلات هست به واسطه مراجعه مردم ذکر شده است و تلقینی نیست. بنا براین حضرت سلام الله علیها سیر آن را آموزش می­دهند که ابتدا تفصیل نیاز و شناخت رافع آن است و سپس توسل به اسم و ارتباط و اتصال. اگر موضوع آسیب یا اختلال باشد، آسیب و سپس چیستی امنیت را و در نهایت مواجهه درست با آن نیاز را تعلیم می­دهند.

با این نگاه در زندگی انسان هیچ اتفاقی نیست که خارج از تعلیمات حضرت قرار بگیرد و هیچ موقعیتی نیست که انسان نتواند بهره ی کامل از مبانی نظری و عملی ادعیه حضرت زهراسلام الله علیها داشته باشد.

از شما متشکریم برای زمانی که برای مصاحبه در اختیار ما قرار دادید و امیدواریم انس با زندگی اهل بیتعلیهم السلام را از راه توجه عمیق به ادعیه شان از مهمترین برنامه های زندگی مان قلمداد کنیم.و جامعه ما عطر سبک زندگی حیات دنیا و آخرت حضرت فاطمه سلام الله علیها را به خود بگیرد. ان شاالله